YuvakbharatiRapid Learn logoRapid Learn
Class 12गद्य / आत्मकथनपर ललित निबंध (Prose / Autobiographical Essay)

रंगरेषा व्यंगरेषा

by मंगेश तेंडुलकर

Rapid Learn 2-Minute Revision

Perfect for last-minute revision

2-Minute Revision Video

Video coming soon

  • परिचय: मंगेश तेंडुलकर हे महाराष्ट्रातील लोकप्रिय व्यंगचित्रकार.
  • गुरुंचे मार्गदर्शन: दीनानाथ दलाल यांनी लेखकाला चित्रात 'खोली' (Depth) व रेखाटनाचे महत्त्व शिकवले.
  • व्यंगचित्रांची ताकद: व्यंगचित्र ही नि:शब्द भाषा असून शब्दांपेक्षा वेगाने व खोलवर हृदयाला भिडते.
  • सतत शिकण्याची वृत्ती: वाई येथे साध्या शेतकऱ्याने अर्थ समजून घेतल्याने कलेच्या सार्वत्रिकतेची खात्री पटली.

Detailed Summary

Detailed Summary Video

Video coming soon

निरीक्षण व गुरुंचे मार्गदर्शन

मंगेश तेंडुलकर सांगतात की सूक्ष्म निरीक्षण व विचारांचा पिच्छा पुरवणे यामुळे व्यंगचित्रांसाठी विषयांची कमतरता कधी जाणवली नाही. आयुष्यातील महत्त्वाचा प्रसंग म्हणजे प्रसिद्ध चित्रकार दीनानाथ दलाल यांची भेट.

दलाल यांनी लेखकाची सात-आठ चित्रे पाहून १५ मिनिटांत चुका दुरुस्त केल्या व सांगितले, 'चित्रे सपाट नसावीत, त्यांना खोली (Perspective) असावी.' हा अनुभव त्यांच्या आयुष्यातील गुरुकिल्ली ठरला.

व्यंगचित्रांची नि:शब्द ताकद

व्यंगचित्र ही शब्दांशिवाय बोलणारी 'नि:शब्द भाषा' आहे; हजारो शब्दांचे भाषण जे करू शकत नाही ते एक छोटे चित्र करते. स्त्रीभ्रूणहत्या प्रतिबंधक पोस्टरमध्ये सुई-दोऱ्याने शिवली जाणारी चिमुरडी दाखवून लोकांच्या मनात कारुण्य निर्माण केले.

वाई येथील प्रदर्शनात एका अशिक्षित शेतकऱ्याने व्यंगचित्राचा अर्थ अचूक समजून मुलाला समजावला. यातून लेखकाला पटले की खरी कला पदवीची मोहताज नसते, ती थेट मानवी भावनांना स्पर्श करते.