YuvakbharatiRapid Learn logoRapid Learn
Class 12गद्य / ललित निबंध (Prose / Lyrical Essay)

रेशीमबंध

by डॉ. यू.एम. पठाण

Rapid Learn 2-Minute Revision

Perfect for last-minute revision

2-Minute Revision Video

Video coming soon

  • वेळ: उत्तररात्र (पहाटे ३ ते ३.३०), जेव्हा संपूर्ण सृष्टी साखरझोपेत असते.
  • पहाटेची चाहूल: पाखरांची कुजबुज व प्राजक्ताच्या फुलांचे अलवार गळणे पहाटेचे स्वागत करतात.
  • निसर्गाशी नाते: सायलीची वेल, गुलमोहर, जॅक्रांडा व चाफा यांच्या फुलांनी मनात निसर्गाची ओढ निर्माण होते.
  • तुकोबांचा अभंग: 'वृक्षवल्ली आम्हा सोयरे' या अभंगाचा खरा अर्थ या अनुभवातून स्पष्ट होतो.

Detailed Summary

Detailed Summary Video

Video coming soon

उत्तररात्रीची शांतता

डॉ. यू.एम. पठाण यांचा हा पाठ मानवी मन व निसर्ग यांच्या आदिम नात्याचे ललित वर्णन आहे. पहाटे ३ ते ३.३० वाजता लेखक खिडकी उघडतात तेव्हा बागेतील झाडे, वेली व पक्षी गाढ 'साखरझोपेत' असतात व हवेत सुखद गारवा असतो.

साडेचारच्या सुमारास सर्वात आधी सायलीची वेल जागी होते; पाठोपाठ गुलमोहर, जॅक्रांडा व चाफा जागे होतात. प्राजक्ताचे झाड आपले पांढरे-केशरी सुवासिक सडे टाकून पहाटेचे स्वागत करते.

आदिम नाते व अभंगाचा अर्थ

पाच वाजता पाखरांचा मंजुळ चिवचिवाट म्हणजे पहाटेचे स्वागतगीत सुरू होते व आसमंत चैतन्यमय होतो. लेखकाला जाणवते की मानव व निसर्ग यांचे नाते 'आदिम' (युगायुगांचे) आहे, म्हणून निसर्गाची इतकी ओढ लागते.

या कोमल क्षणी लेखकाला संत तुकारामांच्या 'वृक्षवल्ली आम्हा सोयरे वनचरे' या अभंगाचा खरा, जिवंत अर्थ समजतो, निसर्गातील झाडे-वेली हेच आमचे खरे सोयरे आहेत.