विंचू चावला...
by संत एकनाथ
Rapid Learn 2-Minute Revision
Perfect for last-minute revision
2-Minute Revision Video
Video coming soon
- विंचूचे प्रतीक: 'विंचू' व 'इंगळी' हे काम (वासना) व क्रोध (राग) या विकारांचे प्रतीक आहेत.
- परिणाम: या विकारांच्या दंशाने जीव व्याकुळ होतो, थरकाप उडतो व संपूर्ण अंगाचा दाह होतो.
- उपाय: या विषावर 'सत्त्वगुणांचा' अंगारा लावावा, ज्याने 'तमोगुण' निघून जातो.
- गुरुकृपा: संत जनार्दन (गुरु) यांच्या कृपेने काम-क्रोधाचे विष उतरते व मनाला शांती मिळते.
Detailed Summary
Detailed Summary Video
Video coming soon
काम-क्रोधाचा विंचू
संत एकनाथ हे 'भारूड' या काव्यप्रकाराचे लोकप्रिय कवी. या रूपकातून त्यांनी मनातील विकारांवर सोपे औषध सुचवले आहे. 'मला विंचू चावला', हा विंचू म्हणजे 'काम' व 'क्रोध'. तो चावताच अंगातून 'तमोगुणाचा' घाम फुटतो, पंचप्राण व्याकुळ होतो व शरीराची जळजळ होते.
ही काम-क्रोधाची 'इंगळी' अत्यंत दारुण व विषारी आहे; हिच्या दंशाने शुद्ध हरपते व वाईट विचारांचे विष पसरते.
सत्त्वगुणांचा उतारा व गुरुकृपा
'ह्या प्रपंचाला उतारा, तमोगुण मागें सारा, सत्त्वगुण लावा अंगारा, प्रपंच इंगळी उतरे झरझरा', तमोगुण मागे सारून सत्त्वगुणांचा (सत्य, भक्ती, सदाचार) पवित्र अंगारा लावल्यास विष झरझर उतरते.
शेवटी एकनाथ म्हणतात की गुरु 'जनार्दना'ने डोक्यावर हात ठेवून सत्त्वगुणांचा उतारा दिला, तेव्हा तमोगुणाची धुंदी संपली व उरलेली कुरकुरही शांत झाली. भारूड दुर्गुण नष्ट करून भक्तीचा मार्ग स्वीकारण्याचा संदेश देते.